Day: September 11, 2024

• 3/4կոտորակային թիվը ներկայացրե՛ք երկու թվերի՝
  ա) գումարի տեսքով
  3 + 4 = 7
  գ) արտադրյալի տեսքով
  3 ⋅ 4 =16
  բ) տարբերության տեսքով
  4 – 3 = 1
  դ) քանորդի տեսքով
  4 : 3 = 1
• Գտե՛ք -ի հավասար մի կոտորակ, որի համարիչի և հայտարարի
  գումարը հավասար լինի 36-ի։

30/6

• Գտե՛ք այն թիվը, որը տառի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի
  հավասարություն.
  ա)x-3 1/4=5 11/12 , գ) 2/9 . x =6/13,
  ե) 3/8 . y -29 5/16=12 11/24 ,
  բ) x+2 2/3=57 8/9, դ)15/8 . x = 3/22 ,
  զ)9/10 . y + 44 7/15=68 13/25 ։
  
• Գծե՛ք մի եռանկյուն։ Նրա գագաթներից յուրաքանչյուրի մոտ գրե՛ք
  որևէ բնական թիվ, իսկ յուրաքանչյուր երկու գագաթները միացնող
  կողմի մոտ՝ այդ գագաթների մոտ գրված թվերի գումարը։ Եթե
  ցանկացած գագաթի մոտ գրված թվին գումարենք հանդիպակաց
  կողմի մոտ գրված թիվը, կստացվի միևնույն արդյունքը։ Ինչո՞ւ։
  
• Երեք բնական թվերի գումարը 364 է։ Նրանցից մեկն ամենամեծ
  երկնիշ թիվն է։ Մյուս երկուսից մեկը մյուսից չորս անգամ մեծ է։
  Գտե՛ք այդ թվերը։

99, 53, 212

• Ռուս մաթեմատիկոս Պ. Լ. Չեբիշևը (1821-1894) ապացուցել է, որ 1-ից
  մեծ ցանկացած բնական թվի և նրանից երկու անգամ մեծ թվի միջև
  միշտ կա առնվազն մեկ պարզ թիվ։ Ստուգե՛ք Չեբիշևի պնդումը
  9=3,2,5,7,
  15=2,3,5,7,11,13, 27=2,3,5,7,11,13,19,23 թվերի համար։
• Ի՞նչ կստանանք, եթե՝
  ա) երկու թվերի գումարին ավելացնենք նրանց տարբերությունը,
  9+8=17+1=18
  բ) երկու թվերի գումարից հանենք նրանց տարբերությունը։
  20+15=35-5=30
• Նավակի սեփական արագությունը կմ/ժ է, իսկ գետի հոսանքի
  արագությունը՝ կմ/ժ։ Երկու նավակայանների հեռավորությունը
  15 կմ է։ Ինչքա՞ն ժամանակ կծախսի նավակը մի նավակայանից
  մյուսը հասնելու և վերադառնալու համար։

2 ժամ 30 րոպե

• Երկու մեքենաներ միաժամանակ իրար ընդառաջ դուրս եկան
  երկու քաղաքներից և 3 1/4ժ հետո հանդիպեցին։ Մեքենաներից մե-
  կի արագությունը 60 կմ/ժ էր, իսկ մյուսինը՝ 40 կմ/ժ։ Գտե՛ք քա-
  ղաքների հեռավորությունը։

225

• Գերանը սղոցով կտրելն արժե 50 դրամ: Ինչքա՞ն է պետք վճարել
  գերանը 6 մասի բաժանելու համար:

300 դրամ

1․ Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք:

Կարդա այսպես.

լաւ — լավ

կոյր — կույր

Բառարան

աչօք — աչքով

մտօք — մտքով

Հարցեր և առաջադրանքներ

1.      Նախադասությունը ժամանակակից հայերեն (աշխարհաբար) դարձրու: Գրաբար և աշխարհաբար նախադասությունները բարձրաձայն կարդա՛: Քո կարծիքով ո՞ր դեպքում է այն ավելի գեղեցիկ հնչում:
կոյր աչօք քան կոյր մտօք:

2.      Կոյր մտօք արտահայտությունն ինչպե՞ս ես հասկանում: Դրա հակառակ իմաստն արտահայտող բառը կամ բառակապակցությունը գտիր:
Չմտածող

3.      Մարդը կարո՞ղ է սրտով կույր լինել(գրաբ. կլինի` կոյր սրտիւ):
անխիխճ մարդ

4.      Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօքնախադասության իմաստն աշխարհաբար քանի՞ ձևով կարող ես արտահայտել:
Լավ է կույր ազքով լինել քան կույր մտքով լինել:

5.      Ինչպե՞ս ես հասկանում այս նախադասությունը (նախադասությունն ազատ և ընդարձակ փոխադրիր):
Լաւ է մանուկ աղքատ եւ իմաստուն, քան զթագաւոր ծեր եւ անմիտ:
Լավ է մանուկ աղքատ իմաստուն, քան թագավոր ծեր և անմիտ

Կարդա այսպես.

լաւ — լավ

զթագաւոր — ըզթագավոր

(Նկատեցի՞ ր` ինչպես է կարդացվում ւ տառը:)

Բառարան

Քան զթագաւոր — քան թագավորը

Հարցեր և առաջադրանքներ

Գրաբարում «եւ» բառն ուներ նաև այսօրվա «բայց» բառի իմաստը: Քո կարծիքով. այստեղ պետք է և՞, թե՞ բայց փոխադրել: Իմաստային ի՞ նչ տարբերություն կա այս արտահայտությունների միջև` աղքատ և իմաստուն մանուկ — աղքատ, բայց իմաստուն մանուկ:
տարբերությունը և-ի ու բայցի մեջ է
և օգտագործում և ես և են,
իսկ բայցը օգտագործում են ես քան էն:

Նախադասության մեջ հակառակ իմաստ ունեցող բառերը գտի՛ր և զույգ — զույգ դո՛ւրս գրիր:
մանուկ ծեր
իմաստուն անմիտք
աղքատ թագավոր

Եթե կարող ես, շրջի՛ր նախադասության իմաստը, թող գրաբար լինի`

Ծեր և անմիտ թագավորն ավելի լավ է, քան աղքատ, բայց իմաստուն մանուկը: Որպեսզի նախադասությունդ ճիշտ լինի, զ մասնիկը (նախդիրը) դիր քան — ին հաջորդող բառի վրա:
լաւ է թագաւոր ծեր եւ անմիտք, ըստ մանուկ քան աղքտ եւ իմաստուն:

11. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը գտի’ր (ի՞նչ են ցույց տալիս. ի՞նչ հարցհրի են պատասխա­նում ) ու գրիր:

Ով, ովքեր, ինչ, ինչեր

Ա. Տղա. թանաք, խրճիթ, արգելք, աղջիկ, բաժակ, բանալի, տատիկ. ուսուցիչ. թռչուն. հեղեղ. մարդիկ. կանայք. դերձակ:

Գործողություն, – Ի՞նչ են անում

Բ. Հնձում են. խաղում էինք, լուսավորում ես, կտցահարեց, վազում էիք, թակում եմ, հեղեղ է, խռնվում են, շփոթեցի, բացել եք:

12. Ինչպիսի՛  հարցին պատասխանող ընդգծված բառերը տեքստից հանի՛ր:

Համեմատիր. տրվա՞ծ, թե՞ ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված:

Ասում են. Թե դաժան կոկորդիլոսն իր խեղճ զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է. վայ­րենի կոկորդիլոսը թշվառ զոհին  խղճո՞ւմ Է: Գիտակ մարդիկ ասում են. որ կերածը  մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում ուրիշ գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող արցունքանման հեղուկ է աոաջանում: Այդ սուտ, կեղծավոր լացը նկատի ունեն. երբ մեկի մասին ասում են, թե՝ «կոկորդիլոսի արցունք Է թափում»:

13. Շարունակի՛ր (հարցերին պատասխանելով’ գրավոր պատմի՛ր):

Մի օր ճամփա ընկանք ու գնացինք աշխարհ տեսնելու: Գնացինք. գնացինք. շատ թե քիչ. մեր իմացած ու չիմացած երկրներն անցանք, սարերն անցանք, ծովերն անցանք, անապատն անցանք, մեկ էլ դեմներս մի գունավոր քաղաք փռվեց: Որ մտանք, զարմանքից բերաններս բաց մնաց: Քաղա՛ք. դու քաղա’ք. ոչ մի բան միագույն չէր: Տները կառուցված էին կոնֆետներից, ծաղիկները վառ և գունավոր իսկ կենդանիները բարի և կախարդական, քաղաքը արևոտ էր և շատ գեղեցիկ։ Այդպիսին այն դարցավ մի կախարդի օգնությամբ, որը այս հրաշալի քաղաքը ստեղծեց։ Մարդիկ շատ բարի զվարդ և գեղեցիկ էին, նրանք պատրաստում էին շատ համեղ կոնֆետներ և հյութեր, նաև մեզ ընդունեցին ջերմ և շատ սիրով։ Քաղաքում մենք ունեցանք շատ բարի ընկերներ, և լավ անցկացրեցինք ժամանակը։

Տներն ինչի՞ց էին կառուցված: Ծառերը. թփերն ու ծաղիկներն ինչպիսին էին: Կենդանիներն ինչպիսի՞ն էին: Ինչպիսի՞ քաղաք էր: Ինչի՞ց էր քաղաքն այդպիսին դարձել: Մարդիկ ի՞նչ տեսք ունեին. Ինչպիսի՞ն էին. Ինչո՞վ էին զբաղվում: Ձեզ ինչպե՚՞ս ընդունեցին: Ի՞նչ արեցիք այդտեղ:

14. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է, թե՞ հոգնակի):

Զարմացա-եզակի: Տեսանք-հոգնակի: Փնտրում ես – եզակի: Վազում եք – հոգնակի: Կտա- եզակի: Կհասնեն – հոգնակի:

15.      Տրված բառերը երեք խմբի բաժանի՛ր և այդ խմբերի տարբերությունը  բացատրի՛ր:

Ծաղիկ. ջինջ. վազել. բուրավետ. մեծ. ժամացույց. թրթռալ. թիավարել, ջուր. ջրոտ. ուրախ. ջրել. սար. մարդ. գնալ, ծաղ­կավետ. Հրաշալի. երեխա. լողալ. վազվզել. մաքուր. նավաստի. օձ, ճկուն. սողալ, իջնել,՜բացվել, չխկչխկալ, Սև. Ինքնաթիո, առվակ. պայծառ, գոռգոռալ, գարուն, բարձրանալ, սպիտակ, թիթեռ, պահակ, նավակ. Գաղտնի, պահել, հատիկ, ոսկեզօծ, Ոսկեզօծել, երկաթյա:

Բայ- վազել, թռթռալ, թիավարել, ջրել, գնալ, լողալ, վազվզել, սողալ, իջնել, բացվել, չխկչխկալ, նավաստի, առվակ,գոռգոռալ, բարձրանալ, պահել, ոսկեզոծել Գոյական-ծաղիկ, ժամացույց, ջուր, սար, մարդ, երեխա, օձ, ինքնաթիռ, թիթեռ, պահակ, նավակ, հատիկ, ածական– Ջինջ, բուրավետ, մեծ, ջրոտ, ուրախ, ծաղկավետ, հրաշալի, մաքուր, ճկուն, սև, պայծառ, գարուն, սպիտակ, գաղտնի, ոսկեզոծ, երկաթյա:

16. Հականիշները (հակառակ իմաստ ունեցող բառերը) գտի՛ր և զույգ-զույգ գրի’ր:

Միշտ. անարատ, ոչնչացնել, արատավոր, բացահայտ. թույլ. վերջին. Համաձայնել. հանգստանալ. գտնել. երբեք. Հավաքել, աջ. արթուն.քնած, հրաժարվել. առաջին, գաղտնի, ամուր, աշխատել,  կորցնել, ստեղծել, վատնել, Մերժել, ձախ:

17. Ա և Բ- խմբի բառերի իմաստների տարբերությունը բացատրիր:

Ա            Բ

գոոոզ —   գոռոզանալ

ուղիղ —   ուղղել

խոնարհ – խոնարհել

կանաչ — կանաչել
Ա խմբում Ածանցավոր բառերն էն իսկ Բ խմբում բայ։

Մեր շուրջն անընդհատ տեղի են ունենում փոփոխություններ:Բնության մեջ տեղի ունեցող փոփոխությունները կոչվում են բնական երևույթներ: Երևույթները կարող են լինել ֆիզիկական և քիմիական:Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նյութերը (մարմինները) փոխում են վիճակը, ձևը, չափերը, կոչվում են ֆիզիկական երևույթներ: Ֆիզիկական երևույթների ընթացքում նյութերը չեն փոխարկվում այլ նյութերի, այսինքն՝ նոր նյութեր չեն առաջանում:
Ֆիզիկական երևույթները լինում են՝
Մեխանիկական (մարմինների շարժում)
Ջերմային (գոլորշացում, անձրև, ձյուն, սառույցի հալվելը, ջրի տաքանալը),
Լուսային (արևի լուսավորելը, կայծակի բռնկում),
Ձայնային (տարբեր տեսակի ձայների առաջացումն ու տարածումը),
Էլեկտրական (կենցաղային սարքեր, կայծակ),
Մագնիսական (սովորական մագնիսի կողմից երկաթե առարկաներ ձգելը) և այլն:
Առօրյա կյանքում հաճախ հանդիպում ենք այնպիսի երևույթների, որոնց ընթացքում որևէ նյութ փոխարկվում է մեկ այլ նյութի:Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նյութերը փոխարկվում են մեկը մյուսի, այսինքն՝ այլ բաղադրությամբ և հատկություններով նոր նյութեր են առաջանում, կոչվում են քիմիական երևույթներ:
Քիմիական երևույթների օրինակներ են՝
Վառելանյութի այրվելը,երկաթի ժանգոտելը և այլն:
Քիմիական երևույթներն այլ կերպ կոչվում են նաև քիմիական փոխարկումներ կամ քիմիական ռեակցիաներ:
Քիմիական ռեակցիային ուղեկցող երևույթնեերն են.
Գույնի փոփոխությունը: Լուցկու հատիկի այրման ընթացքում նրա գույնը փոխվում է:
Համի փոփոխությունը: Միսը եփվելիս փոխում է համը:
Հոտի հայտնվելը կամ անհետանալը: Որոշ նյութերի փոխազդեցության դեպքում կարող է առաջանալ հոտ:
Գազի անջատումը կամ կլանումը: Որոշ քիմիական ռեկացիաների ընթացքում անջատվում է գազ` պղպղջակների տեսքով:Օրինակ, երբ կաթը թթվում է կամ փտում է, ապա տարածվում է յուրահատուկ տհաճ հոտ:
Ջերմության անջատումը կամ կլանումը: Թղթի կամ ցանկացած նյութի այրման ընթացքում ջերմություն է անջատվում:
Լույսի անջատումը: Այրման ընթացքում անջատվում է նաև լույս:


Դասարանական աշխատանք

Պատասխանել հարցերին

1.Ո՞ր երևույթներն են կոչվում ֆիզիկական։
Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նյութերը (մարմինները) փոխում են վիճակը, ձևը, չափերը, կոչվում են ֆիզիկական երևույթներ:
2.Ո՞ր երևույթներն են կոչվում քիմիական։
Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նյութերը փոխարկվում են մեկը մյուսի, այսինքն՝ այլ բաղադրությամբ և հատկություններով նոր նյութեր են առաջանում, կոչվում են քիմիական երևույթներ:
3.Հետևյալ երևույթներից որո՞նք են ֆիզիկական՝ մոմի այրվելը,բաժակի կոտրվելը,եղյամի առաջացումը, ջրի եռալը,լուցկու այրվելը, կաթի թթվելը։
մոմը վառվել, բաժակը կոտրվել ,եղյամի առաջացում:

Լրացուցիչ աշխատանք

1.Բերե’ք ֆիզիկական երևույթի օրինակներ։
մոմը վառվել, բաժակը կոտրվել սառուցի հալվելը
2.Բերե’ք քիմիական երևույթի օրինակներ։
Ջրի եռալը,կաթը կթելլուցկու այրվելը,
3.Քիմիական երևույթների ժամանակ ի՞նչ փոփոխություններ են կատարվում նյութի հետ։
Երբ նյութը փողարկում ենք ստանում ենք նոր նյութ: